प्राचीन ग्रीक रचनांच्या तुकड्यांचे प्रेम आणि गमावण्याचे दुःख यांविषयीच्या नव्या प्रकारच्या पुस्तकांमध्ये रूपांतर केल्याबद्दल एका कॅनेडियन क्लासिक्स अभ्यासकाला हा पुरस्कार मिळाला.
- ॲन कार्सन (Anne Carson) यांचा जन्म 1950 मध्ये टोरंटो येथे झाला. त्या कवयित्री, निबंधकार आणि भाषांतरकार आहेत, आणि त्यांनी प्राचीन ग्रीक भाषेचे शिक्षण घेतले आहे.
- त्या जुने ग्रीक आणि रोमन ग्रंथ आजच्या जगण्याशेजारी ठेवतात, आणि जवळजवळ प्रत्येक पुस्तकासाठी एक नवा आकार शोधून काढतात.
- त्यांचे सर्वाधिक नावाजलेले पुस्तक, लाल रंगाचे आत्मचरित्र (Autobiography of Red), एक ग्रीक मिथक पद्यात लिहिलेल्या कादंबरीच्या रूपात पुन्हा सांगते.
आधीची समस्या
पुस्तकांची दुकाने आणि शाळांचे अभ्यासक्रम लेखनाची विभागणी बहुधा वेगवेगळ्या कप्प्यांमध्ये करतात: कविता एका ठिकाणी, निबंध दुसरीकडे, कादंबऱ्या तिसरीकडे, आणि प्राचीन ग्रीकची भाषांतरे क्लासिक्सच्या विभागात. भावकविता (lyric poetry), म्हणजे छोटी वैयक्तिक कविता, बहुधा एकाच निवेदकावर केंद्रित असते, जो आपल्याला स्वतःला काय वाटते ते सांगतो. नोबेल समिती म्हणते की कार्सन यांनी त्या एकाच निवेदक 'मी' भोवती बांधलेल्या भावकवितेपासून फारकत घेतली.
त्यांनी हे एकाच कृतीत अनेक आवाज आणून आणि त्यांना शतकानुशतकांच्या पलीकडे एकमेकांशी बोलू देऊन केले. त्या इसवी सनपूर्व सहाव्या शतकातील एका ग्रीक कवीला 20व्या शतकातील कवी पॉल सेलान (Paul Celan) यांच्या शेजारी ठेवतात, आणि इतिहासकार थ्युसिडिडीज (Thucydides) यांना व्हर्जिनिया वुल्फ (Virginia Woolf) यांच्या शेजारी. समिती म्हणते की यातून घडणारे लेखन अभिजात आणि आधुनिक कवितेदरम्यान, तसेच साहित्यप्रकार आणि कलाप्रकार यांच्यादरम्यान ये-जा करते, आणि त्यांची अनेक पुस्तके यापैकी कोणत्याही एका लेबलमध्ये बसत नाहीत.
हे कसे काम करते
लाल रंगाचे आत्मचरित्र (Autobiography of Red) पहिल्या पानापासूनच त्यांची पद्धत दाखवते. त्याचा स्रोत म्हणजे इसवी सनपूर्व सहाव्या शतकातील ग्रीक कवी स्टेसिकोरोस (Stesichoros) यांचे मोजके उरलेले अंश, जे गेरियन (Geryon) नावाच्या पंख असलेल्या एका लाल राक्षसाविषयी आहेत. मिथकात नायक हेराक्लीस (Herakles) आपल्या कठीण कामगिऱ्यांपैकी एक म्हणून गेरियनला मारतो आणि त्याची लाल गुरे चोरतो. कार्सन पुस्तकाची सुरुवात स्टेसिकोरोस यांच्याविषयीच्या प्रस्तावनेने करतात, आणि कथा स्वतः गेरियनविषयी माहीत असलेल्या मोजक्या तथ्यांच्या एका छोट्या यादीने सुरू होते, त्यामुळे कथा सुरू होण्यापूर्वीच वाचकाला तुटलेला स्रोत दिसतो.
मग त्या ती कथा नव्याने लिहितात. गेरियन एक संवेदनशील मुलगा बनतो, जो अजूनही लाल आहे आणि ज्याला अजूनही पंख आहेत. तो वयाच्या पाचव्या वर्षी आत्मचरित्र लिहायला सुरुवात करतो, त्याचा भाऊ त्याचा छळ करतो, आणि त्याचे आपल्या आईवर प्रेम आहे. किशोरवयात तो हेराक्लीसच्या प्रेमात पडतो, जो एक बेफिकीर भटक्या आहे आणि त्याला सोडून जातो. गेरियनला फोटोग्राफीत दिलासा मिळतो. अनेक वर्षांनी ते दोघे ब्युनोस आयर्स (Buenos Aires) येथे पुन्हा भेटतात आणि जुनी जखम पुन्हा उघडते. नोबेल समिती तिला मोठे होण्याची कहाणी सांगणारी आधुनिक कादंबरी म्हणते, आणि कार्सन शेवट बदलतात, जेणेकरून गेरियन जिवंत राहतो.
हे लेखन कविता आणि गद्य यांच्या मधोमध आहे. ओळी आलटून पालटून लांब आणि लहान असतात, वाक्ये साधी आणि वेगवान असतात, आणि भावना प्रतिमांमधून पोहोचते, जसे संपूर्ण पुस्तकात वारंवार येणारा ज्वालामुखी. जुना ग्रंथ आणि नवे आयुष्य एकाच वेळी नजरेसमोर ठेवण्याच्या आपल्या सवयीला कार्सन "stereoscopic vision" (त्रिमितीय दृष्टी) म्हणतात. हा शब्द त्यांच्या एरोस, कडू-गोड (Eros the Bittersweet) या पुस्तकातील आहे. हीच युक्ती त्यांच्या इतर पुस्तकांनाही चालना देते. काचेचा निबंध (The Glass Essay) एका स्त्रीच्या तुटलेल्या नात्याला एमिली ब्राँटे (Emily Brontë) यांच्या शेजारी ठेवतो, आणि नॉक्स (Nox) त्यांच्या भावाच्या मृत्यूला कॅटुलस (Catullus) याच्या एका रोमन कवितेशेजारी ठेवते, जी त्याने स्वतःच्या मृत भावाविषयी लिहिली होती.
दोन जुन्या रेकॉर्डचे मॅशअप
अशा एका DJ ची कल्पना करा ज्याला 2,500 वर्षांपूर्वीची एक रेकॉर्ड सापडते, जिच्यावरचे बहुतेक गाणे घासून पुसले गेले आहे. फक्त काही तुकडे शिल्लक आहेत. DJ ते तुकडे गेल्या वर्षीच्या एका ट्रॅकशेजारी वाजवतो, आणि दोन्ही एकमेकांना उत्तर देऊ लागतात, त्यामुळे तुम्हाला दोन्ही गाणी नव्या प्रकारे ऐकू येतात. कार्सन प्राचीन ग्रंथांसोबत असेच काम करतात. त्या एखादी तुटकी ग्रीक कविता एखाद्या आधुनिक लेखकाशेजारी किंवा आजच्या एखाद्या आयुष्याशेजारी ठेवतात. ही उपमा एका ठिकाणी लागू पडत नाही. DJ जुना आवाज जसा आहे तसाच वाजवतो, तर कार्सन यांना ग्रीक स्वतः वाचावी लागते, प्रत्येक शब्दाचे भाषांतर करावे लागते, आणि अनेकदा त्या कथाच बदलून टाकतात. उदाहरणार्थ, मिथकात ज्या राक्षसाचा वध होतो, त्याला त्या एका जिवंत मुलात बदलतात, जो वाचतो.
- त्यांनी पुस्तकांचे नवे आकार शोधून काढले: पद्यातील कादंबरी, 29 टँगोमध्ये सांगितलेली एका लग्नाची कहाणी, एका पेटीतली कविता जी उलगडून एक लांब कागद बनते, आणि कोणत्याही क्रमाने वाचता येणाऱ्या 22 पुस्तिका.
- नोबेल समितीच्या मते, प्राचीन ग्रीकमधून केलेली त्यांची भाषांतरे, ज्यात सॅफो (Sappho) यांचे अंश आणि सोफोक्लीज (Sophocles) व युरिपिडीज (Euripides) यांची नाटके आहेत, स्वतंत्र साहित्यकृती म्हणून वाचली जातात.
- त्या लेखकांच्या अनपेक्षित जोड्या लावतात, जसे सिमोनिडीज (Simonides) यांच्यासोबत पॉल सेलान आणि थ्युसिडिडीज यांच्यासोबत व्हर्जिनिया वुल्फ, आणि प्रत्येकाला हे बदलू देतात की तुम्ही दुसऱ्याला कसे वाचता.
- समिती म्हणते की त्या स्वतःच्या भावनांबद्दल बोलणाऱ्या एकाच निवेदकाभोवती रचलेल्या कवितेपासून दूर गेल्या आणि एकाच वेळी अनेक आवाज घेऊन आल्या.
- त्या दृश्यकलाकार, नृत्यदिग्दर्शक, आणि ऑपेरा व नाट्य दिग्दर्शकांसोबत काम करतात. समिती म्हणते की 1990 च्या दशकापासून त्यांच्या कामाला आंतरराष्ट्रीय कला आणि साहित्य जगतासाठी असाधारण महत्त्व राहिले आहे.
10 सेकंद
ॲन कार्सन (Anne Carson) या कॅनेडियन कवयित्री आहेत, ज्या प्राचीन ग्रीक लेखनाचे तुटके तुकडे घेऊन त्यांतून प्रेम आणि शोक यांविषयी विलक्षण, नवी पुस्तके घडवतात.
मुलाला
खूप वर्षांपूर्वी ग्रीसमधल्या लोकांनी कविता लिहिल्या, पण त्यातल्या बहुतेक हरवल्या आणि फक्त छोटे छोटे तुकडे उरले. ॲन कार्सन या एक लेखिका आहेत, ज्या ते छोटे तुकडे वाचतात आणि त्यांतून अगदी नव्या कथा तयार करतात. त्यांच्या एका पुस्तकात पंख असलेला एक लाल राक्षस फोटो काढायला आवडणारा एक लाजाळू मुलगा बनतो.
30 सेकंद
ॲन कार्सन (Anne Carson) यांनी प्राचीन ग्रीकच्या अभ्यासक म्हणून प्रशिक्षण घेतले आणि कॅनडा व अमेरिकेतील विद्यापीठांमध्ये क्लासिक्स शिकवले आहे. त्यांची पुस्तके कविता, निबंध, कथा आणि भाषांतर यांचे मिश्रण असतात. त्यांचे सर्वाधिक नावाजलेले पुस्तक, लाल रंगाचे आत्मचरित्र (Autobiography of Red), पंख असलेल्या एका लाल राक्षसाविषयीच्या ग्रीक मिथकातील मोजक्या उरलेल्या ओळी घेते, आणि त्याला एका एकाकी समलिंगी किशोरात बदलते, जो चुकीच्या मुलाच्या प्रेमात पडतो. अभिजात परंपरेशी खेळकर संवाद साधत साहित्यासाठी नवे प्रकार निर्माण केल्याबद्दल नोबेल समितीने त्यांची प्रशंसा केली.
2 मिनिटे
प्राचीन ग्रीक कवितेचा बहुतेक भाग हरवला आहे. जे उरले आहे ते बहुधा तुकड्यांच्या रूपात मिळते: नंतरच्या एखाद्या लेखकाने उद्धृत केलेल्या काही ओळी, किंवा पपायरसचे फाटलेले तुकडे. 1950 मध्ये टोरंटोमध्ये जन्मलेल्या ॲन कार्सन (Anne Carson) किशोरवयात ग्रीक शिकल्या आणि त्यांनी क्लासिक्समध्ये डॉक्टरेट मिळवली. एखादा DJ खराब झालेल्या जुन्या रेकॉर्डला जसे वागवतो, तसे त्या या तुकड्यांना वागवतात. त्या ते एखाद्या आधुनिक गोष्टीशेजारी वाजवतात आणि दोघांना बोलू देतात. लाल रंगाचे आत्मचरित्र (Autobiography of Red) मध्ये स्रोत आहे कवी स्टेसिकोरोस यांचा एक अंश, जो गेरियनविषयी आहे. गेरियन हा एक लाल राक्षस, ज्याला नायक हेराक्लीसने मारले होते. कार्सन गेरियनला पंख असलेला एक संवेदनशील मुलगा बनवतात, जो फोटो काढतो आणि हेराक्लीसच्या प्रेमात पडतो, आणि हेराक्लीस त्याचे हृदय तोडतो. शेवटी त्या त्याला जिवंत राहू देतात. इतर पुस्तके पुस्तक काय असू शकते या कल्पनेलाच ताणतात. त्यांच्या भावाच्या मृत्यूविषयीचे नॉक्स (Nox) ही एक पेटी आहे, जिच्यात घडी घातलेला एकच कागद आहे. तरंगणे (Float) म्हणजे 22 छोट्या पुस्तिका, ज्या तुम्ही कोणत्याही क्रमाने वाचू शकता. सॅफो यांच्या कवितांची आणि ग्रीक नाटकांची त्यांची भाषांतरे स्वतंत्र साहित्य म्हणून वाचली जातात. त्यांनी ऑपेरासाठी संहिताही लिहिल्या आहेत आणि कलाकार व नर्तकांसोबत काम केले आहे. स्वीडिश अकादमीने म्हटले की त्यांच्या कामाने समकालीन साहित्यासाठी नवे प्रकार निर्माण केले, आणि 1901 पासून हा पुरस्कार जिंकणाऱ्या त्या केवळ 19व्या स्त्री आहेत.
- क्लासिक्स अभ्यासक (Classicist)
- प्राचीन ग्रीस आणि रोम यांच्या भाषा, साहित्य आणि इतिहास यांचा अभ्यास करणारे विद्वान.
- भाषाशास्त्र (Philology)
- जुन्या ग्रंथांमधील शब्दांचा बारकाईने अभ्यास: ते कुठून आले, त्यांचा अर्थ कसा बदलत गेला, आणि लेखकाला काय म्हणायचे होते.
- पद्य कादंबरी (Verse novel)
- पात्रे आणि कथानक असलेली मोठी कथा सांगणारे, कवितेच्या ओळींमध्ये लिहिलेले पुस्तक.
- अंश (Fragment)
- हरवलेल्या प्राचीन रचनेचा उरलेला तुकडा. कधी तो नंतरच्या लेखकाने उद्धृत केलेल्या काही ओळी असतो, तर कधी पपायरसचा फाटलेला तुकडा.
- सॅफो (Sappho)
- एक प्राचीन ग्रीक कवी, ज्यांच्या कविता, त्यातील अनेक कामनेविषयी, बहुतांशी अंशांच्या रूपातच उरल्या आहेत.
- स्टेसिकोरोस (Stesichoros)
- इसवी सनपूर्व सहाव्या शतकातील एक ग्रीक कवी, ज्यांचे गेरियन राक्षसाविषयीचे अंश लाल रंगाचे आत्मचरित्र (Autobiography of Red) याचा स्रोत आहेत.
- सर्जनशील कृती म्हणून भाषांतर (Translation as a creative act)
- भाषांतराला स्वतःचा आवाज असलेली नवी कलाकृती मानणे, जिला आधुनिक शब्द वापरण्याची मोकळीक असते, जेणेकरून ते ताजे लेखन म्हणून वाचले जाते.
- पुस्तिका (Chapbook)
- कविता किंवा गद्याची लहान, पातळ पुस्तिका, बहुधा साध्या पद्धतीने छापलेली. तरंगणे (Float) हा अशा 22 पुस्तिकांचा संच आहे.
Sources, reader versions and the quiz are on the English page.